SSD NVMe là gì? Cách chọn SSD đúng khe M.2 cho laptop

SSD NVMe là ổ SSD giao tiếp bằng giao thức NVMe qua đường PCIe, thường có dạng thanh M.2 cắm thẳng lên mainboard. Ổ NVMe PCIe Gen 3 đạt hơn 3.500 MB/s, Gen 4 vượt 7.000 MB/s, trong khi SSD SATA dừng ở khoảng 550 MB/s. Nhưng không phải thanh M.2 nào cũng là NVMe, và không phải laptop nào cũng nhận NVMe.

Bài này giải thích phần kỹ thuật để bạn mua đúng ổ. Nếu câu hỏi của bạn là “máy cũ có đáng nâng cấp không, hết bao nhiêu tiền”, đọc bài nâng cấp SSD cho laptop cũ: khi nào nên làm.

SSD NVMe là gì và khác SSD SATA thế nào?

Khác biệt nằm ở đường truyền: SSD SATA đi qua chuẩn SATA 6 Gb/s vốn thiết kế cho ổ cứng cơ, còn SSD NVMe đi qua các làn PCIe nối gần CPU, nên băng thông cao hơn nhiều lần và độ trễ thấp hơn. Hình dáng ổ (2.5 inch hay M.2) là chuyện khác, không quyết định tốc độ.

Ở quầy, chúng tôi hay tách ra ba lớp để khách dễ hình dung: hình dạng (2.5 inch hay M.2), đường kết nối (SATA hay PCIe) và giao thức (AHCI cho SATA, NVMe cho PCIe). Mua đúng ổ là phải khớp cả ba với máy. Một vài con số tham khảo từ nhà sản xuất và nhà bán lẻ:

• —SSD SATA 2.5 inch: Samsung 870 EVO đạt tối đa 560/530 MB/s đọc/ghi qua SATA 6 Gb/s, cũng là trần của chuẩn SATA.
• —SSD M.2 SATA: hình thanh giống NVMe nhưng tốc độ vẫn quanh 550 MB/s vì vẫn chạy đường SATA.
• —SSD NVMe PCIe Gen 3: hơn 3.500 MB/s theo cùng bài của FPT Shop.
• —SSD NVMe PCIe Gen 4: ví dụ Samsung 990 EVO Plus 1TB đọc đến 7.150 MB/s, ghi 6.300 MB/s.

Con số MB/s ở trên là tốc độ đọc ghi tuần tự, đo khi chép file lớn. Khi học, làm văn phòng, phần lớn thao tác là đọc file nhỏ, nên chênh lệch thực tế giữa SATA và NVMe nhỏ hơn nhiều so với chênh lệch trên hộp.

M.2 2230, 2242, 2280 nghĩa là gì?

Bốn chữ số sau M.2 là kích thước thanh ổ tính bằng milimét: hai số đầu là chiều rộng, các số sau là chiều dài. M.2 2280 rộng 22 mm, dài 80 mm, là cỡ phổ biến nhất trên laptop. 2242 dài 42 mm, 2230 dài 30 mm, hay gặp ở máy mỏng nhẹ.

Theo hướng dẫn phân biệt thẻ M.2 của Dell, mọi khe M.2 trên mainboard đều rộng 22 mm, khác nhau ở chiều dài và vị trí vít giữ. Máy thiết kế cho ổ 2230 thường không còn chỗ cho thanh 2280, nên chiều dài phải khớp với khoang chứa và lỗ vít của máy. Kiểu dáng đúng mới là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ.

Key B, key M và B+M: nhìn rãnh để biết ổ chạy chuẩn gì?

Rãnh khuyết ở chân cắm gọi là key. Ổ chỉ có một rãnh key M thường là NVMe chạy PCIe x4; ổ có hai rãnh B+M thường là M.2 SATA. Tuy nhiên rãnh chỉ cho biết ổ cắm vừa khe nào, không đảm bảo mainboard nhận đúng chuẩn đó.

• —Key M (một rãnh): Dell ghi rõ ổ PCIe x4 tốc độ cao dùng key M vì đây là loại khe duy nhất hỗ trợ đủ 4 làn PCIe. Khe key M có thể hỗ trợ PCIe x4, SATA, hoặc cả hai, tùy mainboard.
• —Key B: ổ SATA thường dùng key B; khe key B hỗ trợ tối đa PCIe x2.
• —B+M (hai rãnh): cắm vừa cả khe B lẫn khe M để tăng tương thích, thường là ổ M.2 SATA, đôi khi là ổ PCIe x2.

PCIe Gen 3, Gen 4, Gen 5: lắp lẫn được không?

Được, PCIe tương thích ngược. Ổ Gen 4 cắm vào khe Gen 3 vẫn chạy, nhưng chỉ đạt tốc độ tối đa của Gen 3. Ổ Gen 3 cắm khe Gen 4 cũng chạy ở tốc độ của chính nó. Vì vậy máy có khe Gen 3 không cần mua ổ Gen 4 đắt hơn.

Ngoài thế hệ PCIe còn có số làn. Ví dụ Samsung 990 EVO Plus ghi chuẩn PCIe 4.0 x4 / 5.0 x2: tức là ổ dùng 4 làn khi gặp khe Gen 4, hoặc 2 làn khi gặp khe Gen 5. Với học tập, văn phòng, khe Gen 3 đã dư tốc độ cho nhu cầu hằng ngày.

Nhiệt độ là chuyện cần tính trên máy mỏng. Ổ NVMe tốc độ cao nóng lên khi chép file lớn; Samsung ghi dải nhiệt độ hoạt động của 990 EVO Plus là 0–70 °C. Khi ổ chạm ngưỡng, bộ điều khiển tự giảm tốc để hạ nhiệt. Nếu máy có sẵn miếng tản hoặc tấm đồng phủ lên khe M.2, nên lắp lại đúng vị trí khi thay ổ.

DRAM-less và HMB: ổ SSD rẻ có đáng lo không?

SSD DRAM-less là ổ không có chip DRAM riêng làm bộ nhớ đệm. Với ổ NVMe, tính năng HMB (Host Memory Buffer) cho phép ổ mượn một phần nhỏ RAM của máy để thay thế, nên ổ NVMe DRAM-less có HMB vẫn đủ nhanh cho học tập, văn phòng.

Ví dụ, trang thông số của Samsung 990 EVO Plus ghi bộ nhớ đệm là HMB, không có DRAM riêng, mà vẫn đọc trên 7.000 MB/s. Điểm cần lưu ý nằm ở ổ SATA DRAM-less giá rẻ: HMB là tính năng của NVMe nên ổ SATA không dùng được, khi ghi dữ liệu dung lượng lớn liên tục, loại ổ này dễ tụt tốc rõ hơn.

Thông số đáng xem hơn là độ bền ghi (TBW) và thời hạn bảo hành của hãng. Samsung 870 EVO 500GB ghi 300 TBW, 990 EVO Plus 1TB ghi 600 TBW, cả hai bảo hành 5 năm hoặc đến khi chạm mức TBW, tùy điều kiện nào đến trước. Với người dùng học tập, văn phòng, rất khó ghi tới mức đó trong vài năm.

Cách kiểm tra laptop hỗ trợ loại SSD nào

Cách chắc nhất là tra tài liệu kỹ thuật theo đúng mã máy (service manual hoặc trang thông số của hãng), rồi đối chiếu với ổ đang lắp trong máy. Khi tài liệu không ghi rõ, mở nắp đáy xem trực tiếp khe cắm.

1. 01Lấy mã máy chính xác ở tem dưới đáy hoặc lệnh `msinfo32` (dòng System Model), không chỉ tên dòng máy chung chung.
2. 02Tra trang hỗ trợ của hãng (Dell, HP, Lenovo, ASUS…) theo mã đó, tìm mục Storage: số khe M.2, cỡ 2230/2242/2280, hỗ trợ SATA hay PCIe NVMe, Gen mấy.
3. 03Xem ổ đang lắp: Device Manager, mục Disk drives cho biết model ổ; tra model đó ra chuẩn SATA hay NVMe. Phần mềm như CrystalDiskInfo còn hiện dòng Transfer Mode, ví dụ PCIe 3.0 x4.
4. 04Nếu máy có khay 2.5 inch trống hoặc đang chứa HDD, máy dùng được SSD SATA 2.5 inch cho khay đó.
5. 05Không chắc chắn thì mang máy đi kiểm tra trước khi mua ổ, đỡ mất công đổi trả.

Kiểm tra tại Laptop Bảo Việt

Khi bạn mang máy đến, kỹ thuật viên kiểm tra miễn phí: máy có những khe nào, mỗi khe nhận chuẩn gì, ổ hiện tại còn khỏe không. Sau đó chúng tôi báo phương án và giá trước, bạn đồng ý mới thay. Ổ cũ tháo ra, bạn muốn giữ lại thì cửa hàng trả lại.

Cửa hàng có cả SSD 2.5 inch và NVMe, loại mới bảo hành 36 tháng và loại cũ bảo hành 6 tháng; giá theo dung lượng có trong bảng giá và trang nâng cấp SSD, RAM. Nếu ổ cũ đang báo lỗi mà còn dữ liệu quan trọng, chúng tôi ưu tiên lấy dữ liệu ra trước, ổ không còn đọc được thì chuyển sang cứu dữ liệu.

Câu hỏi thường gặp

SSD NVMe có lắp được mọi laptop không?

Không. Máy phải có khe M.2 hỗ trợ PCIe NVMe. Máy chỉ có khay 2.5 inch, hoặc có khe M.2 nhưng chỉ nhận SATA, thì không dùng được ổ NVMe dù thanh ổ cắm vừa.

Ổ M.2 SATA cắm vào khe NVMe có chạy không?

Tùy mainboard. Một số khe key M hỗ trợ cả SATA lẫn PCIe, ổ chạy bình thường. Nhiều laptop chỉ nối khe M.2 vào đường PCIe, khi đó ổ M.2 SATA cắm vừa nhưng máy không nhận.

Máy chỉ có khe Gen 3 có nên mua ổ Gen 4?

Không cần, trừ khi giá gần bằng nhau hoặc bạn định chuyển ổ sang máy khác sau này. Ổ Gen 4 chạy được trên khe Gen 3 nhưng chỉ đạt tốc độ Gen 3.

Ổ NVMe nóng có sao không?

Ổ nóng lên khi chép file lớn là bình thường, bộ điều khiển sẽ tự giảm tốc khi quá nhiệt. Đáng lo khi máy treo, tự khởi động lại hoặc ổ tụt tốc cả lúc làm việc nhẹ; lúc đó cần kiểm tra tản nhiệt và sức khỏe ổ.